همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

زمینه: تالاب¬ها از مهم¬ترین اکوسیستم¬های آبی هستند که از نظر اکولوژیکی، اجتماعی- اقتصادی و حفظ تنوع زیستی نقش مهمی دارند. این اکوسیستم¬های طبیعی علی¬رغم اینکه حدود 40 درصد خدمات اکوسیستمی کل جهان را تامین می کنند، جزو تهدیدشونده-ترین زیستگاه¬ها هستند. تالاب¬های ایران به¬دلیل اینکه در اقلیم خشک و نیمه خشک قرار دارند، نسبت به سایر تالاب¬های جهان، بیشتر در معرض تهدید قرار دارند. به¬طوری¬که تعدادی از آنها کاملا خشک شده اند. یکی از عوامل موثر در تخریب تالاب¬ها، عدم تامین حقابه محیط¬زیستی آن¬ها است. عوامل طبیعی و انسانی متعددی در ایجاد این مسئله نقش دارند. هدف: هدف از انجام این پژوهش، تحلیل و ارزیابی وضعیت تالاب‌های ایران و درک روابط علّی میان نیروهای محرک انسانی، فشارهای وارده، تغییرات وضعیت تالاب‌ها و پیامدهای ناشی از آن، با تأکید بر عدم تأمین حقابه زیست‌محیطی است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی– تحلیلی است. روش پژوهش: در این پژوهش جهت ارزیابی پیامدهای ناشی از عدم تامین حقابه آنها، از چارچوب مفهومی DPSIR (نیروهای محرک، فشار، وضعیت، اثر، پاسخ) استفاده شده است. نخستین گام، گردآوری داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز بود. بدین منظور، اطلاعات از طریق بررسی مقالات علمی مرتبط، گزارش‌های منتشرشده توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست و سایر اسناد و منابع معتبر مرتبط با مدیریت و حفاظت از تالاب‌ها جمع‌آوری و تحلیل شد. محدوده مکانی پژوهش شامل تالاب‌های مهم ایران بوده و تمرکز اصلی مطالعه بر تحلیل کلی روندها و پیامدهای ناشی از عدم تأمین حقابه تالاب‌ها قرار دارد. یافته‌ها: به توجه به نتایج به¬دست آمده و در شرایطی که مسئله تامین حقابه تالاب ها یک اولویت اساسی است، میتوان از چارچوب DPSIR برای ارزیابی وضعیت تالاب های ایران، ارائه راهکار های مدیریتی و حفاظت از این اکوسیستم ها استفاده کرد. براساس یافته-ها نیروهای محرک که تقاضای آب را افزایش می¬دهند، باعث می¬شوند که حقابه تالاب¬ها در بعضی از حوضه¬های آبریز نادیده گرفته شود. در نتیجه فشارهای وارد شده به تالاب¬ها و تغییرات ایجاد شده در وضعیت آنها، اثرات گسترده¬ای در ابعاد مختلف به آنها وارد می-شود. نتیجه¬گیری: نتایج نشان می¬دهد که بسیاری از مشکلات موجود در تالاب¬های ایران، به دلیل عدم تامین حقابه محیط¬زیستی آنها است. فعالیت¬های انسانی و نحوه مدیریت منابع آب، باعث تشدید فشارها در این اکوسیستم می¬شوند؛ بنابراین با شناسایی درست نیروهای محرک و فشارهای ناشی از آن، میتوان راهکارهایی مانند مشارکت جوامع محلی، افزایش اثر بخشی مدیریت و اصلاح سیاست¬های آبی را ارائه کرد.

کلمات کلیدی:

تالاب، نیرومحرکه، وضعیت، فشار، حقابه