همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

سوسک چهارنقطه‌ای حبوبات، Callosobruchus maculatus (F.)، یکی از مهم‌ترین آفات انباری حبوبات به‌ویژه لوبیا چشم‌بلبلی و ماش محسوب می‌شود که خسارت قابل توجهی به کمیت و کیفیت دانه‌های ذخیره‌شده وارد می‌کند. با توجه به نگرانی‌های زیست‌محیطی ناشی از مصرف حشره‌کش‌های شیمیایی، استفاده از ترکیبات گیاهی به‌عنوان جایگزین‌های ایمن و سازگار با محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات تماسی اسانس زنیان Trachyspermum ammi L بر ویژگی‌های زیستی و پارامترهای جمعیتی سوسک چهارنقطه‌ای حبوبات انجام شد. برای تعیین سمیت، حشرات کامل یک‌روزه در معرض غلظت‌های مختلف اسانس قرار گرفتند و مرگ‌ومیر آن‌ها در زمان‌های 24، 48 و 72 ساعت پس از تیمار ثبت شد. همچنین اثرات زیرکشنده غلظت LC30 اسانس بر پارامترهای جدول زندگی آفت با استفاده از روش دوجنسی سن–مرحله‌ای مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که سمیت اسانس زنیان وابسته به زمان بوده و با افزایش مدت مواجهه، مقادیر LC50 از 03/1 به 75/0 میکرولیتر بر گرم کاهش یافت. بررسی پارامترهای جمعیتی نیز نشان داد که اسانس زنیان موجب کاهش معنی‌دار نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r)، نرخ خالص تولیدمثل (R₀) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (λ) شد، در حالی که میانگین زمان یک نسل (T) افزایش یافت. کاهش نرخ رشد و توان تولیدمثلی جمعیت بیانگر اثرات زیرکشنده قابل توجه این اسانس بر پویایی جمعیت آفت است. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که اسانس زنیان علاوه بر اثر کشندگی مستقیم، توانایی کاهش رشد جمعیت سوسک چهارنقطه‌ای حبوبات را داشته و می‌تواند به‌عنوان یک گزینه گیاهی مؤثر و سازگار با محیط زیست در برنامه‌های مدیریت تلفیقی این آفت مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی:

آفات انباری، اثرات زیرکشنده، اسانس‌های گیاهی، جدول زندگی