همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

زمینه: تغییرات کاربری اراضی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نیروهای محرک تغییرات جهانی، تأثیرات عمیقی بر چرخۀ آب و خدمات اکوهیدرولوژیکی در مقیاس‌های محلی تا جهانی داشته است. این تغییرات از طریق دگرگونی در ساختار سطح زمین، فرآیندهای هیدرولوژیکی و تعاملات آب-پوشش گیاهی را دستخوش تحول می‌سازند. هدف: این مقاله مروری نظام‌مند با هدف شناسایی و تبیین مکانیسم‌های تأثیرگذاری تغییرات کاربری اراضی بر مؤلفه‌های مختلف چرخۀ آب (از جمله تبخیر-تعرق، رواناب سطحی، تغذیۀ آب‌های زیرزمینی و جریان پایه) و خدمات اکوهیدرولوژیکی (شامل خدمات تأمینی، تنظیمی، حمایتی و فرهنگی مرتبط با آب) تدوین شده است. روش پژوهش: مطالعه با مرور نظام‌مند منابع علمی معتبر شامل مقالات نمایه‌شده در پایگاه‌های Web of Science، Scopus و Google Scholar و تحلیل محتوای کیفی 60 مقاله کلیدی در بازه زمانی ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. یافته‌ها: سه نوع اصلی تغییرات کاربری اراضی شامل جنگل‌زدایی، شهرنشینی و توسعۀ کشاورزی به‌طور معناداری بر مؤلفه‌های چرخۀ آب تأثیر گذاشته‌اند. جنگل‌زدایی به طور متوسط موجب افزایش ۲۰ تا ۶۰ درصدی رواناب سالانه می‌شود، در حالی که شهرنشینی با افزایش سطوح نفوذناپذیر، رواناب سطحی را تا ۴۵ درصد افزایش و تغذیۀ آب‌های زیرزمینی را کاهش می‌دهد. توسعۀ اراضی کشاورزی نیز با تغییر تعادل آب سبز و آبی، موجب کاهش جریان پایه در فصول خشک تا ۴۰ درصد می‌شود. خدمات اکوهیدرولوژیکی شامل تأمین آب، تنظیم سیلاب، تصفیه طبیعی و حفظ تنوع زیستی آبی به‌شدت تحت تأثیر این تغییرات قرار گرفته‌اند. نتیجه‌گیری: مدیریت پایدار منابع آب نیازمند رویکردی یکپارچه است که هم‌زمان به حفظ پوشش گیاهی طبیعی، کنترل توسعۀ شهری و بهبود کارایی مصرف آب در کشاورزی توجه داشته باشد. احیای بوم‌شناختی مبتنی بر طبیعت و برنامه‌ریزی کاربری اراضی با رویکرد اکوهیدرولوژیکی می‌تواند به بازسازی خدمات ازدست‌رفته و افزایش تاب‌آوری اکوسیستم‌ها کمک کند.

کلمات کلیدی:

تغییرات کاربری اراضی، چرخۀ آب، خدمات اکوهیدرولوژیکی، آب سبز و آبی، مدیریت یکپارچۀ منابع آب