همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

مراتع به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی، نقش کلیدی در تأمین معیشت جوامع روستایی و عشایری ایفا می‌کنند، با این حال، بهره‌برداری ناپایدار از این منابع، تغییرات اقلیمی و ضعف ساختارهای نهادی، چالش‌های جدی را برای پایداری معیشت بهره‌برداران سامان‌های عرفی مرتعی ایجاد کرده است و از این رو، این مطالعه با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر معیشت پایدار این بهره‌برداران و ارائه چارچوبی جامع از این عوامل، به روش مرور نظام‌مند انجام شده است. در این راستا، پژوهش حاضر با مرور نظام‌مند منابع علمی داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ انجام شده و مقالات مرتبط از پایگاه‌های معتبر علمی شامل Scopus، Web of Science، SID، Magiran و Noormags استخراج و پس از غربالگری، ۴۵ مطالعه انتخاب و تحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که عوامل مؤثر بر معیشت پایدار بهره‌برداران در چهار بعد اصلی شامل عوامل اقتصادی (درآمد، تنوع شغلی، دسترسی به بازار و اعتبارات مالی)، عوامل اجتماعی-انسانی (سرمایه اجتماعی، دانش بومی، مشارکت و سطح آموزش)، عوامل زیست‌محیطی (تغییرات اقلیمی، تخریب مراتع، دسترسی به آب و تنوع زیستی) و عوامل نهادی و سیاستی (قوانین و مقررات، حمایت‌های دولتی، نظام مالکیت و طرح‌های مرتعداری) دسته‌بندی می‌شوند. در نهایت، نتیجه‌گیری شد که دستیابی به معیشت پایدار در سامان‌های عرفی مرتعی، نیازمند رویکردی یکپارچه و چندبعدی است که ضمن تقویت سرمایه‌های معیشتی (انسانی، اجتماعی، مالی، فیزیکی و طبیعی)، به کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی در برابر شوک‌های محیطی و اقتصادی بپردازد و پیشنهاد می‌شود سیاست‌های حمایتی با محوریت توانمندسازی بهره‌برداران، اصلاح قوانین بهره‌برداری و توسعه فعالیت‌های مکمل معیشتی در دستور کار قرار گیرد.

کلمات کلیدی:

معیشت پایدار، سامان عرفی مرتعی، بهره‌برداران مرتع، سرمایه‌های معیشتی، توسعه روستایی