همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

قارچ‌های میکوریزی دارسانه‌ای (AMF) از مهم‌ترین گروه‌های میکروارگانیسم‌های خاک هستند که با ایجاد همزیستی با ریشهٔ بیش از ۸۰ درصد گیاهان خشکی‌زی، نقش کلیدی در افزایش جذب آب و مواد مغذی، بهبود رشد و مقاومت گیاه در برابر تنش‌های زیستی و غیرزیستی ایفا می‌کنند. این همزیستی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی در خدمات اکوسیستمی و پایداری نظام‌های کشاورزی محسوب می‌شود. بااین‌حال، شیوه‌های کشاورزی فشرده، به‌ویژه کاربرد گسترده و مکرر آفت‌کش‌ها، می‌توانند تهدیدی جدی برای استقرار، بقا و کارایی این همزیستی باشند. نوشتار حاضر با هدف مروری جامع بر اطلاعات موجود در مورد اثرات انواع مختلف آفت‌کش‌ها (شامل قارچ‌کش‌ها، علف‌کش‌ها، حشره‌کش‌ها، آفت‌کش‌های بیولوژیک و نانو آفت‌کش‌ها) بر همزیستی AMF تدوین شده است. ساختارهای درون‌ریشه‌ای AMF ممکن است از راه جذب ریشه یا ریسه از خاک یا زمانی که مواد به‌صورت سیستمیک از بخش‌های هوایی گیاه به ریشه‌ها منتقل می‌شوند، در معرض مواد مؤثره آفت‌کش قرار گیرند. اثرات گزارش شده آفت‌کش‌ها بر AMF شامل سمیت برای هاگ‌ها و هیف‌ها، تغییرات در فیزیولوژی ریشه، اختلال در تخصیص کربن و تغییرات در شبکه‌های میکروبی خاک است. اثرات غیرمستقیم آفت‌کش‌ها بر AMF نیز ممکن است زمانی رخ دهد که کاربرد آن‌ها سبب تغییر متابولیسم گیاه میزبان شود. به‌طورکلی اثرات آفت‌کش‌ها بر AMF بسیار متنوع و گاه متناقض است و از دلایل این امر می‌توان به خواص خاک‌های مزرعه‌ای استفاده شده، گیاه زراعی مورد آزمایش، تاریخچه کشت، گونه‌های AMF، مدت آزمایش، نحوه و میزان کاربرد آفت‌کش و ماده شیمیایی آن اشاره نمود. در میان آفت‌کش‌های مختلف، قارچ‌کش‌ها بیشترین اثرات منفی بر کلنیزه نمودن ریشه توسط AMF و کارکردهای آن‌ها را نشان می‌دهند. همچنین برخی آفت‌کش‌های بیولوژیک می‌توانند اثرات منفی پایدارتری نسبت به ترکیبات شیمیایی متداول بر جامعه AMF داشته باشند. در پایان، در این نوشتار برای درک جامع‌تر از اثرات آفت‌کش‌ها بر AMF و تدوین راهبردهای مدیریتی پایدار، به ضرورت توسعه روشی استاندارد جهت مطالعه اثرات آفت‌کش‌ها، انجام پژوهش‌های بلندمدت در شرایط مزرعه و استفاده از ابزارهای مولکولی پیشرفته برای بررسی تنوع گونه‌ای AMF اشاره شده است. این دانش می‌تواند به بازنگری در قوانین ثبت آفت‌کش‌ها و آگاهی‌بخشی به کشاورزان در جهت انتخاب آگاهانه‌تر این ترکیبات و کاهش اثرات مخربشان بر این سرمایه‌های ارزشمند زیستی، کمک شایانی نماید.

کلمات کلیدی:

پایداری کشاورزی؛ تنوع گونه‌ای؛ کلونیزاسیون ریشه؛ مدیریت اکوسیستم؛ همزیستی میکوریزی