عنوان مقاله: تحلیل زمین‌آماری تغییرات سدیم و شاخص SAR در دو دوره زمانی در دشت اردبیل
شناسه مقاله: 1-199-2026نویسندگان: شادی ارجمند نوشهر ، آیدا عباسی کلو ، حسین شهاب آرخازلو ، شکراله اصغری ،
بررسی تغییرپذیری مکانی سدیم (Na) و نسبت جذب سدیم (SAR) نقش مهمی در ارزیابی کیفیت خاک، مدیریت آبیاری و پیشگیری از گسترش خاک‌های شور و سدیمی دارد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرپذیری مکانی سدیم و شاخص SAR و مقایسه الگوی پراکنش آن‌ها در دو دوره زمانی با استفاده از روش‌های زمین‌آماری انجام شد. پس از نمونه‌برداری و اندازه‌گیری غلظت سدیم و شاخص SAR، ساختار مکانی داده‌ها با استفاده از نیم‌تغییرنما بررسی و مناسب‌ترین مدل واریوگرام انتخاب شد. سپس نقشه‌های پراکنش مکانی متغیرها با استفاده از روش کریجینگ معمولی تهیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مدل گوسی بهترین برازش را برای هر دو متغیر در هر دو دوره زمانی ارائه داد. دامنه تأثیر تمامی متغیرها 8850 متر بود. نسبت Nugget/Sill برای سدیم از 0/500 در دوره اول به 0/750 در دوره دوم افزایش یافت که نشان‌دهنده کاهش وابستگی مکانی این متغیر بود، در حالی که این نسبت برای SAR در هر دو دوره حدود 0/501 باقی ماند و بیانگر پایداری نسبی ساختار مکانی آن بود. همچنین، نقشه‌های کریجینگ تغییر در الگوی پراکنش مکانی سدیم و SAR و جابه‌جایی پهنه‌های با مقادیر بالا و پایین را بین دو دوره زمانی نشان دادند. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که روش‌های زمین‌آماری، به‌ویژه مدل گوسی و کریجینگ معمولی، ابزار مناسبی برای بررسی و پایش تغییرات مکانی سدیم و SAR هستند و می‌توانند در مدیریت کیفیت خاک، برنامه‌ریزی آبیاری، شناسایی نواحی مستعد سدیمی شدن و بهره‌برداری پایدار از اراضی کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند.
کلمات کلیدی:تغییرپذیری مکانی، زمین‌آمار، سدیم، کریجینگ، نسبت جذب سدیم (SAR)