همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

چکیده جنس آویشن (Thymus) که متعلق به خانواده نعناعیان است به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی و معطر، به‌دلیل تولید متابولیت‌های ثانویه زیست‌فعال از اهمیت اکولوژیکی و اقتصادی بالایی برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی اثر گرادیان ارتفاعی بر تغییرات متابولیت‌های ثانویه در جمعیت‌های منتخب آویشن کوهی سبلان در سال 1404 انجام شد. نمونه‌های گیاهی از سه ارتفاع مختلف در دامنه‌های کوه سبلان در مرحله گل‌دهی کامل جمع‌آوری و اسانس آن‌ها با روش تقطیر با آب استخراج شد. ترکیبات اسانس با استفاده از دستگاه GC–MS شناسایی گردید و داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA) و آزمون توکی در نرم‌افزار SPSS 27 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. همچنین برای بررسی روابط بین متغیرها از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج نشان داد که ارتفاع، اثر معنی‌داری بر ترکیب متابولیت‌های ثانویه دارد. به‌طوری‌که آلفا-پینن و لینالول در ارتفاعات بالاتر افزایش معنی‌دار و گاما-ترپینن کاهش معنی‌دار نشان دادند، در حالی‌که بتا-بیسابولین تحت تأثیر ارتفاع قرار نگرفت. نتایج همبستگی نیز روابط مثبت و منفی معنی‌داری بین ارتفاع و متابولیت‌های مورد مطالعه را آشکار کرد که نقش مهم عوامل اکولوژیک در تنظیم مسیرهای بیوسنتزی ترپنوئیدی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات ارتفاعی به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی اقلیمی، نقش مهمی در شکل‌دهی به الگوی تجمع متابولیت‌های ثانویه آویشن کوهی ایفا می‌کند و می‌تواند پیامدهای مهمی برای بوم‌شناسی شیمیایی و بهره‌برداری پایدار از این گونه دارویی داشته باشد.

کلمات کلیدی:

واژگان کلیدی: آویشن کوهی، ارتفاع، متابولیت‌های ثانویه، اسانس، GC–MS.