همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

سلامت اکوسیستم‌ها یکی از شاخص‌های کلیدی پایداری محیط‌زیست است و به توانایی اکوسیستم‌ها در حفظ ساختار، عملکرد و فرایندهای بوم‌شناختی در برابر تنش‌های طبیعی و انسانی وابسته است. افزایش آلودگی‌های محیطی، گسترش فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاه‌ها و سایر تنش‌های نوظهور، ضرورت توسعه روش‌های کارآمد برای پایش سلامت اکوسیستم‌ها را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، زنبور عسل (Apis mellifera L.) به دلیل دامنه گسترده جست‌وجوگری غذا، تماس مداوم با اجزای مختلف محیط، سازمان اجتماعی پیچیده و حساسیت بالا به تغییرات محیطی به یکی از مهم‌ترین زیست‌نشانگرهای مورد استفاده در مطالعات زیست‌پایش تبدیل شده است. هدف این مقاله، مرور جامع کاربرد زنبور عسل و فرآورده‌های کندو در پایش آلاینده‌های محیطی و ارزیابی سلامت اکوسیستم‌ها است. بدین منظور، مطالعات مرتبط با استفاده از زنبور عسل در پایش فلزات سنگین، بقایای آفت‌کش‌ها، آلاینده‌های هوا و فشارهای محیطی نوظهور از جمله تغییرات اقلیمی مرور و تحلیل شدند. همچنین، قابلیت فرآورده‌های مختلف کندو در بازتاب آلاینده‌های محیطی، مزایا و محدودیت‌های هر یک و چالش‌های روش‌شناختی مرتبط با این رویکرد مورد بررسی قرار گرفت. مرور مطالعات نشان داد که زنبور عسل علاوه بر بازتاب میزان مواجهه با آلاینده‌های محیطی، اطلاعات ارزشمندی درباره پاسخ‌های زیستی کلنی و وضعیت سلامت اکوسیستم‌ها فراهم می‌کند. با این حال، تفاوت در روش‌های نمونه‌برداری، شرایط مدیریت کلنی، ویژگی‌های بوم‌شناختی مناطق مختلف و نبود پروتکل‌های استاندارد از مهم‌ترین محدودیت‌های استفاده از این گونه در زیست‌پایش محسوب می‌شوند. در مجموع، شواهد موجود نشان می‌دهد که زنبور عسل و فرآورده‌های کندو در صورت استفاده بر پایه پروتکل‌های استاندارد و در تلفیق با سایر شاخص‌های محیطی می‌تواند به‌عنوان ابزارهایی قابل اعتماد برای زیست‌پایش آلاینده‌های محیطی، ارزیابی سلامت اکوسیستم‌ها و پشتیبانی از برنامه‌های پایش، مدیریت و حفاظت محیط‌زیست مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی:

آلاینده‌های محیطی، تنش‌های محیطی، زیست‌پایش، زیست‌نشانگرهای محیطی، سلامت اکوسیستم.