همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

کربن آلی خاک یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کیفیت و حاصلخیزی خاک است که تغییرات مکانی آن می‌تواند بر مدیریت اراضی کشاورزی و برنامه‌ریزی مصرف نهاده‌ها تأثیرگذار باشد. هدف این پژوهش، مقایسه عملکرد دو روش درون‌یابی کریجینگ معمولی (Ordinary Kriging) و وزن‌دهی معکوس فاصله (Inverse Distance Weighting; IDW) در بررسی توزیع مکانی کربن آلی خاک در اراضی باغی شهرستان مشگین‌شهر، استان اردبیل بود. به این منظور، تعداد 85 نمونه خاک از عمق 0 تا 10 سانتی‌متری برداشت و مقدار ماده آلی به روش والکلی–بلک اندازه‌گیری شد. تحلیل‌های زمین‌آماری، شامل محاسبه آمار توصیفی، برازش نیم‌تغییرنما و تهیه نقشه‌های درون‌یابی، با استفاده از نرم‌افزار GS+ انجام گرفت. نتایج آمار توصیفی نشان داد که مقدارکربن آلی خاک بین 0/59 تا 3/69 درصد با میانگین 2/07 درصد و ضریب تغییرات 32/03 درصد متغیر بوده که بیانگر تغییرپذیری مکانی متوسط است. در تحلیل نیم‌تغییرنما، مدل نمایی (Exponential) با بیشترین ضریب تعیین و کمترین مجموع مربعات باقیمانده، به‌عنوان بهترین مدل انتخاب شد. همچنین نسبت Nugget/Sill برابر با 50/1 درصد، وجود وابستگی مکانی متوسط کربن آلی را نشان داد. مقایسه نقشه‌های حاصل از دو روش درون‌یابی نشان داد که هر دو روش قادر به نمایش تغییرات مکانی کربن آلی هستند، اما روش کریجینگ معمولی به دلیل استفاده از ساختار همبستگی مکانی داده‌ها، الگوی پراکنش ماده آلی را به‌صورت پیوسته‌تر و واقع‌بینانه‌تر نسبت به روش IDW نمایش داد. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که روش کریجینگ معمولی گزینه مناسب‌تری برای پهنه‌بندی کربن آلی خاک در منطقه مورد مطالعه بوده و می‌تواند در مدیریت حاصلخیزی خاک، کشاورزی دقیق و برنامه‌ریزی مصرف بهینه نهاده‌های کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی:

کربن آلی خاک، زمین‌آمار، کریجینگ معمولی، وزن‌دهی معکوس فاصله (IDW)، نیم‌تغییرنما (Semivariogram) ، شهرستان مشگین‌شهر