همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

زنبورهای عسل (جنس Apis) از مهم‌ترین گرده‌افشان‌های سامانه‌های طبیعی و کشاورزی به شمار می‌روند و نقشی اساسی در پایداری اکوسیستم‌ها و تولید محصولات غذایی دارند. با این حال، طی دهه‌های اخیر کاهش قابل توجهی در سلامت و پایداری کلنی‌های زنبور عسل در بسیاری از مناطق جهان گزارش شده است. شواهد نشان می‌دهد که این روند نتیجه تأثیر همزمان مجموعه‌ای از عوامل استرس‌زای محیطی از جمله تغییرات اقلیمی، مواجهه با آفت‌کش‌ها و گسترش عوامل بیماری‌زا است. اگرچه هر یک از این عوامل به‌تنهایی می‌توانند بر سلامت زنبورها اثرگذار باشند، مطالعات اخیر نشان می‌دهد که برهم‌کنش‌های هم‌افزای میان آن‌ها می‌تواند شدت اثرات منفی را افزایش دهد. هدف این مقاله مروری بررسی سازوکارهایی است که از طریق آن‌ها تغییرات اقلیمی و آفت‌کش‌ها می‌توانند حساسیت زنبورهای عسل به پاتوژن‌ها را افزایش داده و در نتیجه ویرولانس بیماری‌ها را در سطح کلنی تشدید کنند. افزایش دما، وقوع امواج گرمایی و تغییر در الگوهای فصلی گل‌دهی گیاهان می‌تواند موجب استرس فیزیولوژیک و تغذیه‌ای در زنبورهای عسل شود و در نتیجه عملکرد سیستم ایمنی آن‌ها را تضعیف کند. به‌طور هم‌زمان، مواجهه با آفت‌کش‌ها، به‌ویژه در غلظت‌های زیرکشنده، می‌تواند از طریق اختلال در مسیرهای سم‌زدایی، ایجاد استرس اکسیداتیو، تغییر در میکروبیوم روده و کاهش بیان ژن‌های مرتبط با ایمنی، مقاومت میزبان در برابر عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد. این شرایط می‌تواند تکثیر و انتشار پاتوژن‌هایی مانند ویروس تغییر شکل بال (Deformed wing virus)، گونه‌های Nosema و سایر عوامل بیماری‌زا را تسهیل کند. در چنین چارچوبی، شدت بیماری نه‌تنها به ویژگی‌های پاتوژن، بلکه به تعامل پیچیده میان شرایط محیطی، وضعیت ایمنی میزبان و فشارهای شیمیایی وابسته است. در سطح کلنی، این برهم‌کنش‌های چنداسترس‌زا می‌توانند به کاهش جمعیت زنبورها، افت کارایی گرده‌افشانی، کاهش تولید عسل و افزایش احتمال فروپاشی کلنی منجر شوند. در نتیجه، درک بهتر تعامل میان تغییرات اقلیمی، آفت‌کش‌ها و پاتوژن‌ها برای توسعه راهبردهای مدیریتی و حفاظتی مؤثر در جهت حفظ سلامت زنبورهای عسل و پایداری خدمات گرده‌افشانی ضروری است.

کلمات کلیدی:

زنبورهای عسل (Apis)، تغییرات اقلیمی، آفت‌کش‌ها، ویرولانس پاتوژن، سلامت کلنی