همایش ملی احیای بوم‌شناختی بر پایه طبیعت با تاکید بر زنبورعسل

چکیده مقاله

تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های فراروی بشر در قرن بیست‌ویکم، اثرات گسترده‌ای بر سیستم‌های تولیدی وابسته به منابع طبیعی، به‌ویژه نظام‌های دامداری سنتی و مبتنی بر مرتع، تحمیل کرده است و مراتع به‌عنوان بزرگ‌ترین اکوسیستم خشکی‌های زمین، نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی، پایداری زیست‌بوم‌ها و معیشت میلیون‌ها خانوار روستایی و عشایری ایفا می‌کنند، با این حال، کاهش بارش، افزایش دما، خشکسالی‌های مکرر و تخریب مراتع، معیشت دامداران را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه ساخته است و از این رو، این مطالعه با هدف مرور نظام‌مند و واکاوی چالش‌های دامداری سنتی وابسته به مرتع در مواجهه با تغییرات اقلیمی انجام شده است. پژوهش حاضر با مرور نظام‌مند منابع علمی داخلی و خارجی و جستجو در پایگاه‌های معتبر علمی شامل Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SID، Magiran و Noormags با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط انجام شده و پس از غربالگری، ۳۰ مطالعه انتخاب و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که چالش‌های دامداری سنتی در مواجهه با تغییرات اقلیمی در چهار بعد اصلی قابل دسته‌بندی هستند: چالش‌های زیست‌محیطی (کاهش کمّی و کیفی علوفه، کمبود منابع آبی، تخریب مراتع و افزایش شیوع بیماری‌های دامی)، چالش‌های اقتصادی (کاهش درآمد، افزایش هزینه‌های تولید، فروش اجباری دام و تهدید امنیت غذایی)، چالش‌های اجتماعی (مهاجرت اجباری، کاهش انسجام اجتماعی، فشارهای روانی و ناامیدی معیشتی) و چالش‌های مدیریتی-سیاستی (ضعف حمایت‌های دولتی، ناکارآمدی راهبردهای سنتی سازگاری، کمبود دانش مدیریتی و ضعف زیرساخت‌های دامپزشکی و آبی). در نهایت، نتیجه‌گیری شد که کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری نظام دامداری سنتی نیازمند رویکردی یکپارچه و میان‌رشته‌ای است که ابعاد بوم‌شناختی، اقتصادی، اجتماعی و نهادی را هم‌زمان مورد توجه قرار داده و با تکیه بر دانش بومی و مشارکت ذی‌نفعان، به طراحی راهبردهای سازگاری پایدار و متناسب با شرایط بومی مناطق مختلف بپردازد.

کلمات کلیدی:

تغییرات اقلیمی، دامداری سنتی وابسته به مرتع، تاب‌آوری، سازگاری